Producten van afgedankt en vergeten materiaal worden hier opnieuw gepresenteerd als cadeau artikel onder het motto: hoe gewone zaken bijzonder worden.

Maak kennis met de Rotterdamse aardman, gemaakt van klei uit mijn achtertuin en gestookt met sloophout. Ontdek hoe een tak van een wild groeiende kersensoort nu dienst doet als buromedewerker en netjes memoblaadjes vasthoudt. Bekijk de Paperbag, de grote truc om overtollige reclameposter-vellen die al op weg waren naar de papierverpulping nogeen maal te presenteren als gebruiksvoorwerp. Het stevige watervaste papier en de kleurige motieven fleuren nog een keer uw woon of werkruimte op, voordat ze alsnog worden verpulpt.  

In 1993 startte ik het Vandermeulens Verkoop Buro (V B). Een postordercatalogus naar voorbeeld van het Rotterdamse warenhuis Termeulen, maakte  promotie voor produkten gemaakt van vergeten en afgedankte zaken. Acht A-viertjes gecopieerd op geel papier, samengebonden met de naaimachine, was het begin van deze onderneming. Oude streekromans kregen een nieuwe inhoud en konden  worden besteld als dagboek. Levertijd : twee weken. Betalen per acceptgiro. Zo ging dat in 1993.

Werken met wat de omgeving biedt, dat is de gedachte achter veel van mijn produkten.en mocht de omgeving even niets in de aanbieding hebben, dan kan ik altijd nog putten uit een grote voorraad opgeslagen materiaal uit de catagorie, zonde om weg te gooien.

Gebruik maken van de kwaliteit van een materiaal en die inzetten bij de nieuwe toepassing is regel twee.    Vrachtwagen binnenbanden van de bandimex zijn handige elastieken.Bij het vernieuwen van de gasleiding in onze wijk kwamen er geregeld gietijzeren straatputjes  vrij. Dit industrieel erfgoed heb ik veilig kunnen stellen in mijn tuin waar ze dienst doen als stormvaste terraspot. Ik heb er een paar voor mijn huis staan. De oplettende kijker zal ze vast kunnen ontdekken....(achter onze auto)


Het bekendste produkt is de paperbag die ik in 1993 ontwikkelde. Het is een een uit reclameposters  gemaakte papieren prullenbak.  Peter van Kester schreef het volgende artikel over de paperbag wat eerder verscheen in het blad Items.

De Paperbag 

Soms is design kinderspel. Ontwerper Jos van der Meulen ontdekte dat de meelzakken van bakker Vlot in Oud-IJsselmonde zich makkelijk lieten vouwen tot een staande zak. Dit trucje probeerde hij eens uit op de dikke enveloppen die hij regelmatig naaide van reclameposters, bedoeld om de zendingen van zijn postorderbedrijfje te verpakken. Iedere keer als hij zo’n omslag naaide werd hij blij van de gedeeltes van de opdruk die onder zijn machine verschenen. ‘Dat verzin je toch niet’ dacht hij dan. Nog vrolijker werd hij toen het lukte zo’n enveloppe uit te deuken tot een zakje: het billboard papier bleek onvermoed sterk. De vormgeving van de bodem kostte hem aanvankelijk veel moeite. Pas na twee jaar ging hij de zogeheten blokbodem toepassen, afgekeken van de papieren supermarkt zak, een andere oerzak die tot de Paperbag leidde. De opgerolde bovenkant leende hij van de bonen- en rijstzakken op Oosterse markten.

 

Van der Meulen toonde zijn paperbags op een tentoonstelling bij galerie Torch in Amsterdam. De toenmalige huisbaas van de galerie, producent Frank Blom, was zo enthousiast dat hij daags na de opening al een afspraak met de ontwerper had. Inmiddels distribueert Blom de paperbags al zo’n elf jaar, als onderdeel van de Goods collectie. Van der Meulen naaide ze gedurende de eerste jaren zelf in zijn woonkamer in elkaar. Toen een uitzending van het TV programma Kunstmest in 1993 een bestelling van duizend stuks opleverde, riep hij de hulp in van collega-kunstenaar Jan Neggers. Die bleek in staat de productie efficiënt te organiseren en het productiebedrijf JaJo Articles was geboren.

Een Paperbag bestaat altijd uit ongebruikte billboard posters en is waterbestendig. Hij wordt plat aangeleverd met een elastiekje van autoband erom, inclusief gebruiksaanwijzing. Eens in de drie maanden reizen de ontwerpers naar een offsetdrukkerij in België, waar ze interessante misdrukken of reserve-posters selecteren. Regelmatig krijgen ze ook speciaal aangeleverde affiches onder de machine – momenteel een zware, industriële Brothermachine die met gemak dertig lagen papier stikt. Het Berlijnse Guggenheim Museum, de Kunsthalle Bremen, Danske Sporr en het Bonnefanten Museum in Maastricht bezorgden hun ongebruikte affiches voor hergebruik. In de nieuwe Heinekenvestiging in Rio de Janeiro kregen alle honderd werkplekken een eigen prullenzak, gemaakt van Heineken reclameposters.

Er bestaan vier uitvoeringen: een mini- en een maxi-zak (de Small en de Large), de klassieker (Classic) en een kantoor-uitvoering (de Office). De kleinste bestaat uit drie lagen papier, de grootste meestal uit zes. Hoewel Van der Meulen de Paperbag een trendvolger noemt - hij volgt de trend van het grafisch design - is het ontwerp in de loop der jaren niet veranderd. Wel zijn er een krantendoos (de Paperbox) en een opbergmap (de Paperfile) bij gekomen. Het ontwerp is inmiddels opgenomen in diverse designcollecties zoals het MoMa in New York en het Victoria & Albert Museum in Londen.

Na zijn afstuderen aan de kunstacademie in Rotterdam in 1987 specialiseerde Van der Meulen zich in ‘producten ter veraangenaming van het dagelijks leven’. Via een zelf uitgebrachte postordercatalogus verspreidde hij zijn ‘Veteranen’ (opnieuw in omloop gebrachte oude spijkers, gerangschikt in een setje), ‘Aardmannetjes’ (kabouters van zelf gedolven klei uit eigen tuin) of fraai getitelde streekromans (‘Steeds weer wordt het lente’) waarvan het binnenwerk was vervangen door blanco papier zodat ze als dagboek kunnen dienen. Vaak betrof het genummerde en gesigneerde oplagen. Hij werkt ook met natuurafval zoals zelfgesprokkelde takjes, waaraan een knijper is gesneden. Gelijmd op een schijf hout, fungeren ze als memoknijper. Deze ‘Pinch’, eveneens opgenomen in de Goodscollectie, leidde tot hilarische situaties toen er één als relatiegeschenk op de Amerikaanse ambassade belandde. De beveiligingsambtenaar achter de scanner herkende de fotohouder niet en sloeg alarm, waarna het ding in de duinen onschadelijk werd gemaakt. Recentelijk knipt en vouwt Van der Meulen ‘Vanitasjes’ in verschillende uitvoeringen en formaten, gebruikmakend van pagina’s uit een gedumpte Winkler Prins Encyclopedie. Hij kreeg dit idee toen een galeriehouder hem vertelde dat olieverfschilderijen van doodshoofden, fruit en eieren de vergankelijkheid van het leven symboliseren en daarom ‘vanitas’ heten.

De relativerende ontwerphouding van Van der Meulen en Neggers dook eind jaren tachtig bij meerdere ontwerpers op. Piet Hein Eek, Tejo Remy en Eibert Draisma begonnen te werken met gedumpte meubels, apparaten, sloophout en vodden. Zij voelden zich onbehagelijk bij het al te gladde design uit die dagen en de onophoudelijk groeiende afvalberg van de consumptiemaatschappij. Maar bovenal ontwierpen zij vanuit een enthousiasme voor de schoonheid van het afgedankte materiaal. Momenteel werkt een grote groep jonge ontwerpers in deze richting door en ontstaan er uit sloophout, autobanden, krantenpapier, plastic flessen en ander afval de verrassendste dingen.

Geregeld ontvangt Van der Meulen in zijn atelier werknemers van bedrijven die in het kader van teambuilding zelf vellen papier beschilderen die hij vervolgens tot prullenzak naait. Ook schoolklassen komen langs, met veel succes. Maar hij trekt er ook op uit: de Paperbagroad-show op lokatie. Zo gaf hij demonstraties in een kunstwarenhuis in Keulen. De lezers van de Kölnischer Zeitung konden hun oude kranten laten omvormen tot Paperbag, compleet met stempel, handtekening en serienummer, want anders was het geen kunst! Later bleek dat iemand zijn exemplaar had teruggebracht met de mededeling dat het een misdruk betrof. Design is toch niet zo eenvoudig.

Door Peter van Kester

Artikel verscheen eerder in Items

PAPERBAG
Ontwerp: Jos van der Meulen, 1992
Aantallen geproduceerd: ruim 150.000 stuks
Maten en prijzen:
Small (20x12 cm): 11.00
Office (40x25 cm): 14.50
Classic (60x35 cm): 21.00
Large (90x70 cm):30.00


www.josvandermeulen.nl
www.goods.nl